Odpowiedź brzmi: tak, ale tylko w wyjątkowych przypadkach – gdy dziecko znajduje się w niedostatku.

Kiedy można żądać alimentów od dziadków?

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (art. 129 i 132 k.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności rodziców. Dopiero gdy nie mogą oni wywiązać się z tego obowiązku, można domagać się świadczeń od dalszych krewnych – w tym od dziadków.

Sąd może zasądzić alimenty od dziadków, jeśli:

• rodzice nie żyją, są chorzy lub niezdolni do pracy,
• nie mają środków, by utrzymać dziecko,
• egzekucja alimentów od rodziców jest bezskuteczna,
• dziecko znajduje się w niedostatku, czyli nie ma zapewnionych podstawowych potrzeb: jedzenia, ubrania, leczenia, edukacji i dachu nad głową.

Czy dziadkowie zastępują rodziców w obowiązku alimentacyjnym?

Obowiązek dziadków ma charakter pomocniczy (subsydiarny). Rodzice powinni zapewnić dziecku poziom życia zbliżony do własnego. Dziadkowie mają jedynie pomóc wtedy, gdy wnuk faktycznie nie ma środków do życia.

Sąd, rozpatrując pozew, analizuje:

• sytuację finansową i zdrowotną dziadków,
• potrzeby dziecka,
• możliwości zarobkowe rodziców,
• relacje rodzinne (np. kontakt z wnukiem),
• a także to, czy inni krewni nie są już zobowiązani do pomocy.

Nie ma prostego przelicznika między alimentami od rodziców a od dziadków. Sąd ustala kwotę indywidualnie. Może np. zasądzić 400–600 zł miesięcznie, dzieląc obowiązek między oboje dziadków.

Alimenty od Rodziców vs. Alimenty od Dziadków

Co oznacza niedostatek dziecka i kiedy występuje?

Pojęcie „niedostatku” ma w tych sprawach zasadnicze znaczenie. W orzecznictwie przyjmuje się, że niedostatek występuje, gdy dziecko nie może samodzielnie ani z pomocą rodziców zaspokoić swoich podstawowych potrzeb.

Nie chodzi o zapewnienie dziecku takiego samego poziomu życia jak rówieśnicy. Chodzi o uniknięcie sytuacji, w której brakuje pieniędzy na jedzenie, mieszkanie czy leki. Do potrzeb niezbędnych zalicza się:

• wyżywienie, ubranie, środki higieniczne,
• mieszkanie i ogrzewanie,
• leczenie i zakup leków,
• edukację i dojazdy do szkoły.

Matka samotnie wychowuje syna i zarabia 2800 zł miesięcznie. Ojciec nie płaci alimentów, a komornik nie może ich wyegzekwować. W tej sytuacji dziecko żyje w niedostatku – dlatego matka może wystąpić o alimenty od dziadków.

Warunki Uzyskania Alimentów od dziaków- Lista Kontrolna

• Dziecko znajduje się w niedostatku (brak środków na podstawowe potrzeby).
• Rodzice nie mogą wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego.
• Egzekucja alimentów od rodziców jest bezskuteczna lub niemożliwa.
• Dziadkowie mają możliwości finansowe do pomocy.
• Zebrano dokumentację potwierdzającą sytuację finansową rodziny i bezskuteczność egzekucji.

Jak Wystąpić o Alimenty od Dziadków? Krok po Kroku:

Postępowanie uproszczone – uchwała Sądu Najwyższego

8 października 2024 roku Sąd Najwyższy podjął uchwałę (sygn. III CZP 16/24), w której uznał, że sprawy o alimenty od dziadków można rozpoznawać w postępowaniu uproszczonym, jeśli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł.

W praktyce oznacza to, że np. sprawa o alimenty w wysokości 1 000 zł miesięcznie (czyli 12 000 zł rocznie) może być rozpoznana szybciej i taniej. To ważne ułatwienie dla rodzin – pozwala uzyskać wyrok w krótszym czasie i przy mniejszych kosztach.

Sąd Najwyższy podkreślił, że nie ma powodu, aby wyłączać takie sprawy z postępowania uproszczonego, jeśli dotyczą dalszych krewnych, a nie relacji rodzic–dziecko.

Przykład:
Matka w imieniu 10-letniego syna wnosi pozew przeciwko dziadkowi o alimenty po 800 zł miesięcznie. Wartość przedmiotu sporu to 9600 zł. Sprawa może więc zostać rozpoznana w trybie uproszczonym – z krótszym terminem rozprawy i mniejszą liczbą formalności.

Czy można uniknąć procesu?

Alimenty od dziadków to rozwiązanie ostateczne. Stosuje się je tylko wtedy, gdy dziecko rzeczywiście nie ma środków do życia, a rodzice nie mogą mu pomóc.

Nie każda sprawa musi jednak trafić do sądu. Często udaje się osiągnąć porozumienie w drodze mediacji. W obecności mediatora – np. adwokata-mediatora – strony mogą spokojnie ustalić wysokość alimentów i sposób ich przekazywania.

Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma taką samą moc jak wyrok. Jej zawarcie jest szybsze, tańsze i mniej stresujące.

Jeśli zastanawiasz się, czy możesz wystąpić o alimenty od dziadków, warto skonsultować sprawę z adwokatem specjalizującym się w prawie rodzinnym.

Czy można zmienić wysokość alimentów od dziadków?

Tak, wysokość alimentów od dziadków może ulec zmianie, jeśli nastąpiła istotna zmiana stosunków, czyli:

• Zmienią się potrzeby dziecka (np. rozpocznie studia, zachoruje).
• Zmieni się sytuacja finansowa dziadków (np. pogorszy się stan zdrowia, wzrosną koszty leczenia).
• Zmieni się sytuacja rodziców (np. rodzic odzyska zdolność do pracy i znów będzie mógł płacić).
• Dziecko przestanie być w niedostatku.

Wniosek o zmianę wysokości alimentów może złożyć zarówno uprawniony (opiekun dziecka), jak i zobowiązany (dziadek/babcia).

Przykłady praktyczne

• Przykład 1 (Obliczenie Niedostatku): Matka samotnie wychowuje 8-letnią córkę. Zarabia 2800 zł miesięcznie. Ojciec dziecka nie płaci alimentów, komornik nie może wyegzekwować należności (ojciec pracuje na czarno). Wydatki na dziecko: czynsz (część) 600 zł, jedzenie 400 zł, ubrania i obuwie 150 zł, przedszkole 600 zł, leki i wizyty lekarskie 100 zł = razem 1850 zł. Po odjęciu wydatków na dziecko matce zostaje 950 zł na własne utrzymanie. Dziecko żyje w niedostatku – sąd może zasądzić alimenty od dziadków np. po 300 zł od każdego dziadka (razem 600 zł).
• Przykład 2 (Możliwości Dziadków): Dziadkowie: babcia emerytura 3200 zł, dziadek 3800 zł (razem 7000 zł). Mają własne mieszkanie, są zdrowi. Sąd może zasądzić 400 zł miesięcznie (po 200 zł każdy), co stanowi ok. 6% ich łącznych dochodów.
• Przykład 3 (Postępowanie Uproszczone): Alimenty 500 zł miesięcznie. Wartość przedmiotu sporu rocznie: 500 zł x 12 = 6000 zł. Wartość ta nie przekracza 20 000 zł, co pozwala na rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
• Przykład 4 (Odmowa): Babcia: emerytura 2400 zł, wynajmuje mieszkanie za 1200 zł. Sąd może uznać, że babcia nie ma możliwości płacenia alimentów, ponieważ sama żyje w trudnej sytuacji finansowej.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Zobacz także:

👉 Świadczenia alimentacyjne między macochą, ojczymem a pasierbem – kiedy są możliwe?

Dowiedz się, w jakich sytuacjach macocha lub ojczym mogą zostać zobowiązani do alimentów wobec pasierba – i odwrotnie. Artykuł wyjaśnia warunki, które muszą zostać spełnione, oraz praktykę sądów w takich sprawach.

Artykuł Alimenty od dziadków – kiedy są możliwe? pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Jak wygląda kolejność dziedziczenia ustawowego po bezdzietnym kawalerze?

W polskim prawie spadkowym (Kodeks cywilny, art. 931–940) dziedziczenie odbywa się w pierwszej kolejności ustawowo, jeśli nie ma testamentu. Dla bezdzietnego kawalera sytuacja wygląda następująco:

• Rodzice – jeśli żyją, dziedziczą majątek zmarłego w równych częściach.
• Rodzeństwo – jeśli któryś z rodziców nie żyje, dziedziczą bracia i siostry.
• Zstępni rodzeństwa – jeśli rodzeństwo zmarło wcześniej, wchodzą ich dzieci (siostrzeńcy i bratankowie).
• Dziadkowie – gdy nie ma rodziców ani rodzeństwa, majątek przypada dziadkom w równych częściach.
• Gmina lub Skarb Państwa – jeśli brak jakichkolwiek krewnych w powyższych grupach, majątek przechodzi na gminę ostatniego miejsca zamieszkania lub, jeśli gmina nie może być ustalona, na Skarb Państwa.

Przykład: Bez dzieci i małżonka, kawaler, którego rodzice zmarli, pozostawił po sobie majątek. Jego rodzeństwo również nie żyje, ale miało dzieci – w takim wypadku spadek dziedziczą dzieci rodzeństwa.

Testament – jak może wpłynąć na dziedziczenie?

Testament to jedyny sposób, by mieć realny wpływ na to, kto odziedziczy majątek po śmierci. Pozwala on wskazać dowolne osoby, które mają otrzymać spadek, niezależnie od kolejności dziedziczenia ustawowego, wynikającej z Kodeksu cywilnego.

Dla bezdzietnego kawalera to szczególnie ważne, ponieważ bez testamentu jego majątek dziedziczą wyłącznie krewni wskazani przez ustawę: rodzice, rodzeństwo, dziadkowie ich zstępni  lub w ostateczności państwo.

Sporządzając testament, kawaler może przekazać majątek:

• wybranym członkom rodziny,
• dalszym krewnym (np. kuzynom),
• przyjaciołom,
• partnerowi życiowemu (konkubentowi lub konkubinie),
• instytucjom lub organizacjom charytatywnym.

Ważne!
Chcesz dowiedzieć się, jak sporządzić testament, aby Twój majątek trafił do wybranych osób? Przeczytaj nasz poradnik: Jak sporządzić testament – krok po kroku.

Czy konkubent (partner nieformalny) dziedziczy po bezdzietnym kawalerze?

Konkubent lub partner nieformalny jest osobą, która bez testamentu nie ma żadnych praw do dziedziczenia, nawet jeśli wspólnie zamieszkiwała ze spadkodawcą przez wiele lat i współtworzyła majątek.

Przykład: Pan Marek i Pani Anna żyli razem przez 20 lat, ale nigdy nie zawarli małżeństwa. Pan Marek zmarł jako bezdzietny kawaler i nie zostawił testamentu. W takiej sytuacji jego partnerka nie dziedziczy po nim nic – cały majątek przypadł rodzicom, a po ich śmierci – rodzeństwu Pana Marka.

Gdyby Pan Marek sporządził testament i zapisał mieszkanie swojej partnerce, to ona zostałaby spadkobiercą zgodnie z jego wolą.

Dla osób pozostających w związkach nieformalnych (konkubinacie) testament to jedyna możliwość, by partner życiowy odziedziczył majątek po śmierci drugiej osoby. Bez testamentu konkubent nie dziedziczy nic, niezależnie od długości trwania związku czy wspólnego zamieszkania.

Dziedziczenie przez partnera, czy wpływa na zachowek dla rodziców?

Nawet jeśli partner dziedziczy dzięki testamentowi, rodzice mogą mieć prawo do zachowku. Zachowek to część wartości spadku należna najbliższym krewnym pominiętym w testamencie. W przypadku bezdzietnego kawalera uprawnionymi do zachowku są jego rodzice, każdy może żądać połowy udziału ustawowego. W niektórych przypadkach (np. trwała niezdolność do pracy spadkobiercy) zachowek może wynosić nawet 2/3 udziału.

Przykład: Pan Marek zapisał cały majątek partnerce. Rodzice mogą domagać się zachowku odpowiadającego połowie wartości udziału, który przysługiwałby im przy dziedziczeniu ustawowym. Partner jest zobowiązany do wypłaty zachowku rodzicom.

Dlaczego “państwo przejmuje majątek bezdzietnych”?

Wbrew popularnym opiniom, państwo nie przejmuje majątku każdej osoby bezdzietnej, która zmarła. Zasada ta działa wyłącznie w skrajnych przypadkach, kiedy nie istnieje żaden krewny, który mógłby dziedziczyć, ani nie został sporządzony testament.

Oznacza to, że majątek nie przechodzi automatycznie na Skarb Państwa tylko dlatego, że ktoś był bezdzietny lub niezamężny. Zanim do tego dojdzie, sąd zawsze bada, czy żyją rodzice, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, dziadkowie lub inni dalsi krewni – nawet bardzo dalecy, np. kuzyni. Dopiero gdy ustalenie jakiegokolwiek spadkobiercy okaże się niemożliwe, majątek przechodzi na gminę ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.

Jeżeli zmarły nie był zameldowany lub nie można ustalić jego ostatniego miejsca zamieszkania – majątek przypada Skarbowi Państwa. W praktyce oznacza to, że Skarb Państwa wchodzi w prawa i obowiązki spadkowe, czyli przejmuje zarówno majątek (np. nieruchomości, środki pieniężne, przedmioty wartościowe), jak i ewentualne zobowiązania (np. długi spadkowe).

Przykład: Pan Jan, bezdzietny kawaler, zmarł w wieku 82 lat. Nie pozostawił testamentu, a jego rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni zmarli wcześniej. Urząd stanu cywilnego nie znalazł żadnych żyjących członków rodziny. W takiej sytuacji sąd wyda postanowienie, zgodnie z którym spadek po Panu Janie przejmie gmina jego ostatniego miejsca zamieszkania. Jeżeli Pan Jan był zameldowany za granicą lub nie można ustalić miejsca pobytu – majątek przejdzie na Skarb Państwa.

Ta procedura jest więc ostatnią instancją w procesie dziedziczenia – ma na celu uniknięcie sytuacji, w której majątek po zmarłej osobie pozostaje „bez właściciela”. Państwo wchodzi w rolę spadkobiercy tylko wtedy, gdy nikt inny nie może tego zrobić.

FAQ – dziedziczenie po bezdzietnym kawalerze

1. Czy brat lub siostra dziedziczą po kawalerze bez dzieci?
Tak, jeśli kawaler nie pozostawił dzieci ani rodziców, spadek przechodzi na rodzeństwo. W przypadku braku rodzeństwa spadek przypada dalszym krewnym według zasad ustawowych.

2. Czy kuzyn może dziedziczyć po osobie samotnej?
Kuzyni dziedziczą dopiero, gdy nie ma dzieci, rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych i dziadków. W praktyce są to dalsi spadkobiercy z drugiego lub trzeciego stopnia powinowactwa.

3. Co jeśli kawaler miał długi?
Spadek obejmuje zarówno majątek, jak i zobowiązania (długi). Spadkobiercy mogą przyjąć spadek w całości, odrzucić go w całości lub przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości odziedziczonego majątku.

4. Czy konkubent ma prawo do mieszkania po śmierci partnera?
Prawo polskie nie przewiduje automatycznego dziedziczenia dla konkubenta. Osoba niespokrewniona może odziedziczyć majątek tylko jeśli została powołana w testamencie. W przypadku braku testamentu konkubent nie ma ustawowego prawa do spadku, a tym samym do mieszkania.

Informacja prawna

Treść tego artykułu ma charakter informacyjny i ogólny. Nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Każda sytuacja spadkowa może różnić się szczegółami, dlatego w przypadku problemów związanych z dziedziczeniem lub sporządzeniem testamentu należy skorzystać z porady prawnika lub notariusza, który oceni konkretną sytuację i pomoże podjąć odpowiednie działania.

Artykuł Kto dziedziczy po bezdzietnym kawalerze? pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości z 2024 roku, liczba rozwodów, w których przynajmniej jeden z małżonków przebywa w więzieniu, stanowiła około 3% wszystkich spraw rozwodowych w Polsce. Oznacza to, że chociaż sytuacja jest nietypowa, wymaga precyzyjnego podejścia prawnego. W niniejszym artykule zostanie opisana procedura gdy małżonek przebywa w więzieniu, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Podstawy prawne rozwodu z osobą w więzieniu

Proces rozwodowy w przypadku osadzonego małżonka opiera się na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zasadniczo nie ma zakazu wnoszenia pozwu rozwodowego, jeśli jeden z małżonków przebywa w więzieniu. Jednak konieczne jest spełnienie określonych wymogów proceduralnych, w tym zapewnienie możliwości doręczenia pism sądowych.

Wymogi formalne pozwu rozwodowego

Pozew musi zawierać pełne dane obu stron, informacje o małżeństwie, przyczyny rozwodu oraz wnioski dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi i wysokości alimentów. W przypadku, gdy małżonek przebywa w więzieniu, do pozwu należy dołączyć wniosek o doręczenie dokumentów za pośrednictwem dyrektora zakładu karnego.

Znaczenie miejsca pobytu małżonka

Informacja o miejscu pobytu osadzonego jest kluczowa dla prawidłowego doręczenia pozwu. Sąd współpracuje bezpośrednio z administracją więzienną, aby zapewnić udział więźnia w procesie, w tym możliwość składania wyjaśnień lub udziału w rozprawach za pomocą środków telekomunikacyjnych, jeśli jest to dostępne. Pozew o rozwód musi zostać skutecznie doręczony osobie osadzonej. Jeśli w pozwie podany jest nieaktualny adres zamieszkania lub zakładu karnego, albo dane są niepełne, doręczenie pozwu nie będzie możliwe i najlepszym wypadku się opóźni, co automatycznie wydłuży cały proces.

Składanie pozwu w przypadku małżonka w areszcie

Procedura rozpoczyna się od przygotowania pozwu rozwodowego i złożenia go w sądzie okręgowym właściwym dla miejsca zamieszkania powoda lub miejsca ostatniego wspólnego zamieszkania małżonków. W przypadku, gdy powód mieszka w innym miejscu niż osadzony, istotne jest wskazanie aktualnego adresu osadzonego dla celów doręczeń.

Doręczenie pozwu za pośrednictwem dyrektora zakładu karnego

Sąd występuje do dyrektora zakładu karnego z wnioskiem o doręczenie pozwu więźniowi. Rozwód gdy mąż przebywa w areszcie wymaga, aby wszystkie pisma procesowe były dostarczone zgodnie z procedurą, co gwarantuje możliwość udziału w sprawie oraz respektuje prawa osadzonego.

Udział osadzonego w rozprawie

Małżonek przebywający w więzieniu może uczestniczyć w rozprawach osobiście lub zdalnie, przy użyciu łączy teleinformatycznych. Udział ten pozwala na składanie wyjaśnień i obronę swoich interesów, co jest kluczowe dla zachowania zasad rzetelnego procesu.

Przesłanki i orzeczenie rozwodowe gdy małżonek przebywa w więzieniu

Sąd rozpoznaje rozwód pod kątem trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Pobyt jednego z małżonków w więzieniu może być istotnym czynnikiem oceny sytuacji, ale nie jest automatycznym powodem do rozwodu. Sąd uwzględnia kwestie emocjonalne, kontakt z dziećmi oraz wpływ na życie pozostałego małżonka.

Analiza trwałego rozkładu pożycia

W praktyce sąd ocenia trzy główne aspekty: więź emocjonalną, fizyczną i ekonomiczną. Przebywanie małżonka w więzieniu lub areszcie może prowadzić do naruszenia więzi fizycznej i ekonomicznej, co w wielu przypadkach jest argumentem przemawiającym za rozwodem.

Rozstrzygnięcie w zakresie dzieci i majątku

Jeżeli małżonkowie mają dzieci, sąd ustala sposób wykonywania władzy rodzicielskiej oraz kontaktów. W zakresie majątku sąd może zastosować podział wspólnego majątku lub ustalenia dotyczące alimentów, uwzględniając ograniczenia wynikające z osadzenia jednego z małżonków.

Najczęstsze problemy praktyczne przy rozwodzie więziennym

Sprawy rozwodowe z osadzonym małżonkiem często napotykają trudności w zakresie komunikacji, doręczeń i organizacji rozpraw. Wielu powodom zależy na szybkim zakończeniu postępowania, co wymaga precyzyjnego działania i współpracy z administracją więzienną.

Opóźnienia proceduralne i ich skutki

Doręczenia pism przez dyrekcję zakładu karnego mogą powodować opóźnienia w terminach rozpraw, co wpływa na czas trwania całego postępowania. Ważne jest monitorowanie każdego etapu, aby zminimalizować ryzyko przewlekłości.

Komunikacja między stronami a sądem

Sąd wymaga, aby wszystkie wnioski i oświadczenia były kierowane za pośrednictwem właściwych kanałów. Efektywna komunikacja wymaga znajomości procedur administracyjnych i przygotowania dokumentów w sposób zgodny z przepisami.

Rekomendacje dla skutecznego prowadzenia sprawy rozwodowej z osobą w areszcie

Aby proces rozwodowy z osobą w więzieniu przebiegał sprawnie, warto zasięgnąć porady doświadczonego prawnika. Fachowa pomoc obejmuje przygotowanie pozwu, doręczeń oraz reprezentację w sądzie, co znacząco zwiększa szanse na zakończenie sprawy w przewidywalnym czasie.

Przygotowanie dokumentacji i strategii procesowej

Dokładne przygotowanie dokumentów pozwala uniknąć formalnych błędów i przyspiesza procedurę. Strategia procesowa powinna uwzględniać zarówno interesy powoda, jak i ograniczenia wynikające z osadzenia małżonka.

Współpraca z administracją więzienną

Efektywna współpraca z dyrekcją zakładu karnego jest kluczowa dla prawidłowego doręczenia pism i zapewnienia udziału więźnia w rozprawach. Znajomość procedur administracyjnych minimalizuje ryzyko opóźnień i nieporozumień.

Utrudnienia ze strony osoby osadzonej

Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności może w różny sposób wpływać na tempo postępowania rozwodowego. Zdarza się, że nie odpowiada na pisma z sądu, składa liczne wnioski dowodowe lub odwołania, co prowadzi do wydłużenia sprawy. W przypadku rozwodu z orzekaniem o winie strona osadzona często stara się podważyć swoją odpowiedzialność za rozkład pożycia, co wymaga dodatkowych dowodów i przesłuchania świadków. Dla osób, którym zależy na szybkim i spokojnym zakończeniu sprawy, rozwiązaniem może być rozwód bez orzekania o winie, który znacząco upraszcza i przyspiesza postępowanie.

Perspektywy i dalsze kroki po rozwodzie

Po zakończeniu procedury rozwodu z osobą w więzieniu, strony muszą dostosować swoje życie do nowych warunków prawnych. Obejmuje to kwestie opieki nad dziećmi, realizację obowiązków alimentacyjnych oraz ewentualne podziały majątku.

W praktyce, rozwód może stanowić początek nowego etapu życia zarówno dla osoby wolnej, jak i osadzonej. Planowanie dalszych działań prawnych, w tym formalizacji kontaktów z dziećmi oraz realizacji postanowień sądowych, jest kluczowe dla utrzymania stabilności i przewidywalności.

Znajomość procedury rozwodowej, gdy małżonek przebywa w więzieniu pozwala przygotować się na każdy etap postępowania, ograniczając stres i ryzyko komplikacji. Skorzystanie z wiedzy prawnika oraz systematyczne monitorowanie sprawy zapewnia bezpieczeństwo procesowe i chroni interesy wszystkich stron.

Artykuł Rozwód gdy małżonek przebywa w więzieniu – procedura krok po kroku pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Niepłacenie alimentów przez dłuższy czas to poważne naruszenie obowiązku wobec dziecka i jego opiekuna. W większości przypadków skutkuje to postępowaniem karnym, a nawet odpowiedzialnością z art. 209 Kodeksu karnego.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 października 2025 r. (V KK 274/25) rozstrzygnął istotny problem praktyczny dotyczący odpowiedzialności karnej za niepłacenie alimentów. Orzeczenie to ma znaczenie dla wielu spraw rodzinnych, w których rodzic – mimo zaległości – podejmuje próbę naprawienia swojego zaniedbania. W sprawie tej Sąd Najwyższy uznał, że osoba, która ureguluje zaległe alimenty w całości w ciągu 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, nie podlega karze. W rezultacie SN uchylił wyrok skazujący i umarzył postępowanie karne wobec ojca, który w wymaganym terminie spłacił zaległości wobec swojego dziecka.

To orzeczenie wywołało duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i rodziców, którzy borykają się z problemem niepłacenia alimentów. Pokazuje bowiem, że sąd może w pewnych sytuacjach zastosować bardziej elastyczne podejście – o ile dłużnik rzeczywiście podejmie działania naprawcze.

Dłużnik alimentacyjny i zaległe alimenty – Jak wyglądała sprawa w Sądzie Najwyższym?

Oskarżony ojciec (K.S.) nie płacił alimentów przez kilka miesięcy – od marca do sierpnia 2023 roku. Zaległość wyniosła łącznie 3900 zł, czyli równowartość kilku świadczeń miesięcznych ustalonych ugodą sądową (650 zł miesięcznie).

Został przesłuchany w charakterze podejrzanego 4 kwietnia 2024 r., a następnie 2 maja 2024 r. – a więc w ciągu 30 dni od przesłuchania – dokonał pełnej wpłaty zaległych alimentów na rzecz syna.

Pomimo tego, sąd rejonowy uznał go za winnego przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej pracy społecznej. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jednak kasację na korzyść skazanego, wskazując, że sąd powinien był zastosować art. 209 § 4 Kodeksu karnego, który przewiduje niepodleganie karze po spłacie długu w terminie.

Co orzekł Sąd Najwyższy w sprawie niepłacenia alimentów i odpowiedzialności karnej dłużnika?

Sąd Najwyższy w pełni przyznał rację Rzecznikowi Praw Obywatelskich. W uzasadnieniu wskazano, że:

„Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.”

SN podkreślił, że przepis ten ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że sąd nie ma swobody w jego zastosowaniu – jeśli dłużnik spełni warunek ustawowy, postępowanie należy umorzyć. Nie mają przy tym znaczenia motywy zapłaty – czy była ona wynikiem skruchy, czy obawy przed karą. Liczy się sam fakt uregulowania należności w ustawowym terminie.

W ocenie SN, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim popełnił rażący błąd, ponieważ ustalił, że alimenty zostały faktycznie zapłacone w terminie, ale mimo to orzekł karę. Takie działanie było sprzeczne z przepisem art. 209 § 4 k.k., dlatego postępowanie zostało umarzone, a koszty obciążono Skarb Państwa.

Niepłacenie alimentów – co wyrok Sądu Najwyższego oznacza w praktyce?

Wyrok SN z 9 października 2025 r. potwierdza, że w sprawach o niealimentację (art. 209 k.k.) istnieje możliwość uniknięcia odpowiedzialności karnej, jeśli dłużnik:

• Zostanie przesłuchany w charakterze podejrzanego,
• W ciągu 30 dni od tego przesłuchania ureguluje całość zaległości alimentacyjnych,
• Dokumentuje zapłatę (np. dowód wpłaty, potwierdzenie przelewu).

Wówczas sąd ma obowiązek umorzyć postępowanie karne, niezależnie od wcześniejszego okresu zwłoki czy przyczyn opóźnienia.

To bardzo ważna informacja dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji finansowej, ale chcą naprawić swoje błędy. Zapłata długu we wskazanym terminie stanowi „drogę wyjścia” z odpowiedzialności karnej – oczywiście tylko w przypadku przestępstwa z §1 (czyli w sytuacjach podstawowych, gdy brak płatności dotyczy co najmniej trzech świadczeń okresowych).

Niepłacenie alimentów – co powinni zrobić dłużnik alimentacyjny?

Jeżeli pojawią się trudności z płaceniem alimentów, najgorszym rozwiązaniem jest bierne oczekiwanie. Warto jak najszybciej podjąć rozmowę z pełnomocnikiem lub złożyć do sądu wniosek o obniżenie alimentów – jeśli rzeczywiście sytuacja finansowa się pogorszyła.

Rodzic, który nie reaguje na zobowiązania i doprowadza do wszczęcia postępowania karnego, naraża się na poważne konsekwencje. Nawet jeśli sąd zastosuje rozwiązanie warunkowe, to sytuacja pozostaje niebezpieczna – przekroczenie terminu zapłaty automatycznie oznacza powrót kary.

Z drugiej strony – dla rodzica zobowiązanego i uprawnionego (najczęściej matki dziecka) – ważna jest świadomość, że w takich przypadkach wciąż przysługuje prawo do egzekucji należności, w tym poprzez komornika. Uchylenie kary nie oznacza bowiem umorzenia długu.

Warunki Uniknięcia Kary za Niepłacenie Alimentów – Lista Kontrolna

• Otrzymano wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego.
• Odbyło się przesłuchanie (należy zapisać datę).
• Dostępnych jest dokładnie 30 dni kalendarzowych na spłatę.
• Konieczna jest spłata 100% zaległości (nie chroni częściowa wpłata, liczy się całość przed terminem).
• Należy zachować dowód wpłaty (przelew, potwierdzenie).
• Dowód wpłaty powinien zostać przedstawiony obrońcy/w sądzie.

Przykład 1: Alimenty ustalone na 650 zł miesięcznie. Brak płatności przez 6 miesięcy (marzec-sierpień 2023). Zaległość: 650 zł x 6 = 3900 zł. To właśnie ta kwota musiała zostać spłacona w ciągu 30 dni od przesłuchania.

Przykład 2: Alimenty w wysokości 800 zł miesięcznie. Niepłacenie przez 5 miesięcy. Zaległość: 800 zł x 5 = 4000 zł. Jeśli przesłuchanie odbyło się 15 marca, ostateczny termin spłaty: 14 kwietnia.

Przykład 3: Alimenty 1200 zł miesięcznie. Zaległość za 4 miesiące: 4800 zł. Możliwość spłaty w częściach w ramach 30 dni: np. 2000 zł po tygodniu, 1500 zł po dwóch tygodniach, 1300 zł w 28 dniu – liczy się pełna kwota przed upływem terminu.

Krok po Kroku: Co Zrobić po Otrzymaniu Wezwania?

Znaczenie wyroku SN V KK 274/25 dla dłużników alimentacyjnych i ochrony dzieci

Dla kancelarii zajmujących się prawem rodzinnym wyrok ten stanowi potwierdzenie, że w sprawach o niealimentację należy dokładnie analizować moment pierwszego przesłuchania i datę zapłaty zaległości.

W wielu przypadkach – jeśli dłużnik działa szybko i dokonuje spłaty w terminie – możliwe jest skuteczne umorzenie postępowania karnego. Warto jednak pamiętać, że:

• przepis ten nie dotyczy recydywistów ani osób uporczywie uchylających się od obowiązku,
• obejmuje jedynie sytuacje, gdy spłata następuje w całości i w terminie 30 dni,
• dowód zapłaty musi być jednoznaczny i potwierdzony dokumentami.

Wyrok Sądu Najwyższego V KK 274/25 nie tylko kończy sprawę indywidualną, ale także porządkuje praktykę sądów powszechnych, które dotąd różnie interpretowały art. 209 § 4 k.k.

To rozstrzygnięcie przypomina, że celem prawa karnego nie jest karanie dla zasady, lecz ochrona interesu dziecka i zapewnienie mu realnego wsparcia finansowego. Jeśli rodzic spłaca zaległości i podejmuje alimentację na bieżąco – ustawodawca przewidział dla niego szansę uniknięcia wyroku skazującego.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Podsumowanie

Nowy wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2025 r. pokazuje, że:

• samo opóźnienie w płaceniu alimentów nie zawsze musi skończyć się karą,
• liczy się naprawienie skutków – czyli spłata długu,
• termin 30 dni od przesłuchania jest nieprzekraczalny,

Sąd musi umorzyć postępowanie, jeśli warunki z art. 209 § 4 k.k. zostały spełnione.

Dla dłużników alimentacyjnych oznacza to, że wciąż istnieje szansa uniknięcia odpowiedzialności, pod warunkiem szybkiej reakcji i pełnego uregulowania zaległości.
Dla osób uprawnionych – świadomość, że system prawny motywuje do szybkiej zapłaty, co w praktyce przyspiesza uzyskanie należnych środków.

Artykuł Jak uniknąć kary za niepłacenie alimentów? Masz 30 dni od przesłuchania (Wyrok Sądu Najwyższego 2025) pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Co grozi rodzicowi utrudniającemu kontakty z dzieckiem?

Sąd opiekuńczy może zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej, jeśli rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem nie wykonuje lub niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody zawartej przed sądem albo mediatorem.

Regulacje te opierają się m.in. na przepisach art. 598[15] i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. Mechanizm ten stanowi część tzw. „egzekucji kontaktów” w prawie rodzinnym. Dzięki temu sąd nie tylko ustala kontakty, ale może też przymuszać rodziców do ich realizacji.

Kara pieniężna za utrudnianie kontaktów z dzieckiem ma charakter cywilny, nie karny.

Warto podkreślić, że kara pieniężna przewidziana w art. 598[15] kpc i nast. to sankcja cywilna, nie karna. Oznacza to, że rodzic, który utrudnia kontakty, nie odpowiada w postępowaniu karnym, lecz w ramach postępowania cywilnego (rodzinnego). Obecnie prawo nie przewiduje np. kary ograniczenia wolności czy grzywny dla osób uporczywie naruszających kontakty. Nakazanie zapłaty nie jest więc karą grzywny w sensie karnym.

Zadośćuczynienie za utrudnianie kontaktów, a ochrona dobra osobistego rodzica

Kontakt rodzica z dzieckiem może być uznany za dobro osobiste rodzica, ponieważ stanowi element więzi emocjonalnej łączącej go z dzieckiem.
Jeżeli ktoś narusza to dobro przez uniemożliwianie spotkań i zerwanie kontaktu rodzica z dzieckiem i w konsekwencji rodzic ten doświadcza krzywdy, bólu czy cierpienia emocjonalnego, może domagać się zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (sygn. I ACa 202/15) sąd potwierdził, że naruszenie więzi z dzieckiem może uzasadniać roszczenie o zadośćuczynienie. Taka możliwość nie wyklucza jednoczesnego stosowania sankcji finansowych w postępowaniu dotyczącym kontaktów.

Jak wygląda procedura nałożenia kary?

Procedura sprowadza się w praktyce do dwóch etapów:

Etap 1. Wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty – pierwszy krok prowadzący do tzw. egzekucji kontaktów.
Rodzic składa wniosek do sądu, aby formalnie ostrzec drugiego rodzica, że dalsze naruszenia mogą skutkować sankcją. Na etapie zagrożenia nie bada się jeszcze szczegółowo motywów działań. Chodzi bardziej o formalne ostrzeżenie, iż jeśli naruszenia będą się powtarzać, nastąpi konsekwencja pieniężna.

Etap.2 Wniosek o nakazanie zapłaty (zasądzenie kary) – jeśli utrudnianie kontaktów trwa nadal.
Jeśli mimo ostrzeżenia kontakty nadal są blokowane lub utrudniane, można złożyć kolejny wniosek, by sąd skutecznie nakazał zapłatę określonej kwoty za każde naruszenie.

Sąd bada przy tym: liczbę naruszeń, okoliczności, sytuację majątkową osoby, która miałaby zapłacić. Jeśli sąd uzna nałożenie kary za zasadne i udowodnione, a postanowienie stanie się prawomocne, staje się ono tytułem wykonawczym. Oznacza to, że może stanowić podstawę do wszczęcia egzekucji komorniczej.

Dla przykładu: jeżeli wyznaczono, że każde naruszenie skutkuje karą 500 zł, a stwierdzono 10 takich naruszeń, w sumie zasądzona kwota wyniesie 5 000 zł.

Jak sąd ustala karę pieniężną za utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Sąd opiekuńczy nie nakłada kary pieniężnej automatycznie. Przy ustalaniu wysokości sankcji bierze pod uwagę kilka istotnych czynników, m.in.:

• Liczbę i charakter naruszeń: ile razy rodzic utrudniał kontakty i na jaką skalę.
• Okoliczności sprawy: czy utrudnianie kontaktów było zawinione, trwałe i istotne.
• Sytuację majątkową rodzica: wysokość kary musi być adekwatna do możliwości finansowych osoby zobowiązanej.
• Postawę dziecka: sąd uwzględnia, czy brak kontaktu wynika z zachowania dziecka, czy wyłącznie z działania rodzica.

Dzięki takiej analizie kara pieniężna jest indywidualnie dopasowana i pełni funkcję przymusową, nie karającą w sensie karnym. Warto pamiętać, że procedura przebiega etapami: najpierw wydawane jest zagrożenie nakazaniem zapłaty, a dopiero potem w przypadku dalszego utrudniania kontaktów wydawane jest nakazanie zapłaty konkretnej kwoty.

Ograniczenia, wątpliwości i orzecznictwo

Dziecko nie chce kontaktów — co wtedy?

Szczególnie problematyczna jest sytuacja, gdy kontakt nie dochodzi do skutku, bo samo dziecko nie chce się spotykać z rodzicem.
Zagadnienie to zostało rozstrzygnięte w najnowszej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2025 r., w której przyjęto, że:

„Okoliczność, że rodzic sprawujący pieczę nad dzieckiem nie wypełnia obowiązku w przedmiocie kontaktów ze względu na postawę dziecka, nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów (art. 598¹⁶ § 1 k.p.c.), także wtedy, gdy postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców.”

Uchwała ta stanowi odpowiedź na wątpliwości pojawiające się po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r. (SK 3/20, Dz.U. 2022, poz. 1371), w którym analizowano konstytucyjność przepisów dotyczących stosowania sankcji pieniężnych w sprawach kontaktów z dziećmi.

Oznacza to, że sąd musi szczególnie uwzględnić, z jakiej przyczyny doszło do braku kontaktów, czy dzieci same się wycofują i jaka jest ich sytuacja psychiczna — nie można automatycznie wymierzać kar bez analizy.

Orzecznictwo to pokazuje również, że sądy coraz częściej zwracają uwagę na rzeczywiste relacje rodzinne, ale jednocześnie podkreślają obowiązek każdego z rodziców do współdziałania w realizacji kontaktów dziecka z drugim rodzicem.

Celowość i „działanie z premedytacją”

Nie każde naruszenie kontaktów zostanie ukarane. Sąd ocenia, czy naruszenie obowiązku realizacji kontaktu było istotne, trwałe, zawinione i czy zasadne jest zastosowanie sankcji w konkretnej sprawie.

Orzecznictwo wskazuje, że w sytuacjach incydentalnych (np. zmiana planów, czasowa niedyspozycja) wniosek o karę może zostać oddalony, szczególnie jeśli strona wskazuje uzasadnione przyczyny i proponuje alternatywny termin kontaktu.

Przykłady orzeczeń

• 110 000 zł – Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził tę kwotę od matki, która utrudniała kontakty z dzieckiem, uznając, że doszło do naruszenia więzi.
  Zadośćuczynienie – w wyroku SA Gdańsk (I ACa 202/15) uznano, że naruszenie prawa do kontaktów stanowi podstawę do zadośćuczynienia dla rodzica.
  Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r. (SK 3/20) – ojciec wnioskował o zapłatę 70 000 zł od matki z tytułu uporczywego utrudniania kontaktów. TK zakwestionował możliwość stosowania sankcji, jeżeli brak kontaktów wynikał z zachowania dziecka.

Wskazówki praktyczne dla klientów kancelarii

1. Dokumentuj każde naruszenie
   Zbieraj dowody: wiadomości, SMS-y, maile, zeznania świadków potwierdzające, że kontakty były planowane, lecz nie doszły do skutku z winy drugiego rodzica.
2. Pamiętaj o etapie ostrzegawczym
   Zanim wystąpisz o zasądzenie kary, złóż wniosek o zagrożenie sankcji. To konieczny krok proceduralny.
3. Uwzględnij sytuację dziecka
   Jeżeli dziecko sprzeciwia się kontaktom, należy przeprowadzić analizę psychologiczną, wskazać przyczyny, by uniknąć sytuacji, w której sąd odmówi sankcji.
4. Rozważ roszczenie o zadośćuczynienie
   Jeśli utrudnianie jest rażące i długotrwałe, możliwe jest dochodzenie zadośćuczynienia za naruszenie więzi, jako dobra osobistego.
5. Podnieś zmienność okoliczności
   Wnioskuj o zmianę wysokości kary, jeśli sytuacja majątkowa strony się zmieni.
6. Współpraca z prawnikiem
   Ze względu na zawiłości proceduralne i konieczność właściwego sformułowania wniosków, pomoc kancelarii może znacząco zwiększyć szanse sukcesu.

Jeśli masz wątpliwości, jak egzekwować swoje prawo do kontaktów z dzieckiem lub obawiasz się niesłusznych sankcji, skontaktuj się z kancelarią. Pomożemy przygotować skuteczny wniosek i przeprowadzić Cię przez całą procedurę.

Artykuł Rodzic utrudnia kontakty z dzieckiem, kiedy kara pieniężna od sądu? pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

W praktyce oznacza to, że gdy związek się rozpada, pojawia się poważny problem: jak rozliczyć nakłady i inwestycje poczynione przez jednego z partnerów? Czy można domagać się zwrotu pieniędzy albo rekompensaty za zaangażowanie w życie rodziny czy prowadzenie domu?

Na to pytanie, co z podziałem majątku po zakończeniu konkubinatu odpowiedział niedawno Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 czerwca 2025 r. (sygn. I CSK 969/25). Choć sprawa dotyczyła konkretnej pary, to jednak wnioski z niej płynące mają szersze znaczenie, wskazują bowiem, jak należy patrzeć na rozliczenia po konkubinacie w ogóle.

Rozliczenie konkubinatu – jak wyglądała sprawa?

W opisywanej sprawie kobieta przez wiele lat pozostawała w związku z mężczyzną. Razem mieszkali, wspólnie wychowywali dzieci, a ona dodatkowo wspierała partnera w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz zajmowała się domem. Po rozstaniu całość majątku – zarówno dom, jak i firma – pozostały jednak własnością mężczyzny.

Kobieta uznała, że wniosła istotny wkład w budowanie tej wspólnej rzeczywistości, dlatego wystąpiła do sądu o zwrot nakładów. Sąd Apelacyjny przyznał jej rację, wskazując, że świadczenia, których dokonywała, stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu kodeksu cywilnego. W konsekwencji były partner został zobowiązany do ich rozliczenia.

Mężczyzna nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i wniósł skargę kasacyjną. Argumentował między innymi, że:

• prowadzenie domu czy pomoc w biznesie były naturalnym elementem konkubinatu,
• partnerka nigdy formalnie nie pracowała i jej wkład miał charakter wyłącznie osobisty,
• związek od początku miał charakter czasowy, dlatego nie można mówić o roszczeniach finansowych.

Sąd Najwyższy jednak nie przyjął skargi do rozpoznania, uznając, że nie zawiera ona istotnego zagadnienia prawnego, a jedynie polemikę ze stanowiskiem sądów niższych instancji.

Jakie wnioski płyną z orzeczenia?

1. Brak wspólności majątkowej w konkubinacie a podział majątku po konkubinacie

W przeciwieństwie do małżeństwa, konkubinat nie tworzy wspólności majątkowej. Oznacza to, że podział majątku po konkubinacie nie odbywa się na takich zasadach jak przy rozwodzie. Każdy partner zachowuje własność rzeczy, które formalnie należą do niego.

2. Rozliczenie konkubinatu na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia

Jednak, jak podkreślił sąd, brak wspólności nie oznacza braku ochrony prawnej. Jeżeli jeden z partnerów inwestuje pieniądze, pracę czy czas w majątek drugiej osoby, to po rozstaniu może domagać się zwrotu. Dzieje się tak na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Innymi słowy, nikt nie może się wzbogacić kosztem drugiej osoby bez uzasadnienia.

3.  Świadczenia nienależne w konkubinacie przy podziale majątku

Co więcej, nawet praca przy prowadzeniu domu czy pomoc w biznesie – choć na pierwszy rzut oka niematerialne – również mogą być uznane za świadczenia. Dopóki związek trwa, są one spełniane w przekonaniu, że służą wspólnemu dobru. Jednak po jego zakończeniu cel ten odpada, a świadczenia stają się nienależne. W konsekwencji partner, który je spełniał, ma prawo domagać się rekompensaty.

4. Nie można traktować związku jako „czasowego”

Sąd wyraźnie podkreślił, że twierdzenie, iż związek był „z założenia czasowy”, nie stanowi żadnego argumentu. Nikt bowiem, podejmując decyzję o wspólnym życiu czy wychowaniu dzieci, nie zakłada z góry szybkiego rozstania.

5. Odsetki od wezwania do zapłaty

Warto także zwrócić uwagę na kwestię odsetek. Roszczenie o zwrot świadczeń staje się wymagalne dopiero w chwili, gdy wierzyciel wezwie drugą stronę do zapłaty. Od tego momentu zaczynają biec odsetki ustawowe za opóźnienie.

Rozliczenie konkubinatu w praktyce – co warto wiedzieć?

Orzeczenie Sądu Najwyższego ma bardzo praktyczne znaczenie. Pokazuje bowiem, że:

• choć konkubinat nie daje takich samych skutków prawnych jak małżeństwo, to jednak nie oznacza pozostawienia jednej ze stron bez ochrony,
• można skutecznie dochodzić rozliczeń, jeśli udowodni się poniesione nakłady,
• podstawą prawną jest zawsze bezpodstawne wzbogacenie, a nie przepisy o wspólności małżeńskiej.

W konsekwencji każdy, kto żyje w związku nieformalnym, powinien rozważyć, w jaki sposób dokumentować swój wkład finansowy czy osobisty. W przyszłości może to mieć ogromne znaczenie dla ewentualnych rozliczeń.

Podsumowanie

Postanowienie Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2025 r. (I CSK 969/25) potwierdza dotychczasową linię orzeczniczą: rozliczenia po konkubinacie należy prowadzić na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Świadczenia, które miały służyć wspólnemu życiu i rodzinie, po rozstaniu stają się świadczeniami nienależnymi, co otwiera drogę do dochodzenia roszczeń.

Dlatego, choć konkubinat nie tworzy wspólności majątkowej, to jednak nie pozostaje poza prawem. Partner, który inwestował w majątek drugiej osoby, może żądać sprawiedliwego rozliczenia.

Artykuł Rozliczenie konkubinatu a podział majątku – najnowsze orzeczenie Sądu Najwyższego (I CSK 969/25) pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

W praktyce często spotyka się sytuacje, gdy spadek jest obciążony długami lub innymi zobowiązaniami, które mogłyby negatywnie wpłynąć na sytuację finansową małoletniego. Dlatego tak ważne jest zrozumienie procedury odrzucenia spadku i jej konsekwencji.

Reprezentacja małoletniego w procesie odrzucenia spadku

W świetle prawa polskiego, małoletni nie mogą samodzielnie podejmować decyzji o odrzuceniu spadku. Ochrona interesów dziecka wymaga, aby decyzje te podejmowali ich przedstawiciele ustawowi, zazwyczaj rodzice, działając w najlepszym interesie małoletniego.

Rola rodziców jako przedstawicieli ustawowych

Rodzice, jako przedstawiciele ustawowi, mają prawo i obowiązek reprezentować interesy swojego dziecka w sprawach spadkowych. Ich decyzja o odrzuceniu spadku powinna być przemyślana i poparta analizą sytuacji finansowej spadku.

Warto podkreślić, że oboje rodzice muszą wyrazić zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Brak zgody jednego z rodziców może skutkować niemożnością przeprowadzenia tej procedury.

Niezbędne dokumenty i formularze

Proces odrzucenia spadku wymaga przygotowania odpowiedniej dokumentacji. Dokumenty wymagane w tej procedurze to:

• Akt urodzenia dziecka
• Dokumenty potwierdzające prawo do reprezentacji małoletniego
• Akt zgonu spadkodawcy
• Oświadczenie rodzica o odrzuceniu spadku

Termin do odrzucenia spadku: kluczowe ramy czasowe

Przestrzeganie terminów jest kluczowe w procesie odrzucenia spadku. Termin sześciomiesięczny na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jest nieprzekraczalny i biegnie od momentu, gdy przedstawiciel ustawowy dowiedział się o tytule powołania dziecka do dziedziczenia.

Początek biegu terminu

Moment rozpoczęcia biegu terminu jest szczególnie istotny. Liczy się nie data śmierci spadkodawcy, ale dzień, w którym rodzice dowiedzieli się o powołaniu dziecka do dziedziczenia. Zazwyczaj jest w to dzień w którym sami dokonali odrzucenia spadku w swoim imieniu. W przypadku jednoczesnego powołania do spadku rodziców i dzieci jest to data otrzymania odpisu aktu zgonu, zawiadomienia z sądu lub moment, gdy rodzice w inny sposób dowiedzieli się o śmierci spadkodawcy i potencjalnym dziedziczeniu.

Konsekwencje przekroczenia terminu

Przekroczenie terminu sześciomiesięcznego skutkuje automatycznym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że dziecko będzie odpowiadać za długi spadkowe, ale tylko do wysokości wartości otrzymanego spadku.

Skutki prawne odrzucenia spadku

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego niesie za sobą szereg konsekwencji prawnych, które wpływają nie tylko na sytuację dziecka, ale także innych spadkobierców. Po skutecznym odrzuceniu spadku, małoletni traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jego udział przypada innym spadkobiercom zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego lub testamentowego. Co istotne, odrzucenie spadku jest nieodwołalne, chyba, że zachodzą wyjątkowe okoliczności związane z wadą oświadczenia woli.

Praktyczne wskazówki dla rodziców

Analiza sytuacji finansowej spadku

Przed podjęciem decyzji o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, rodzice powinni dokładnie przeanalizować stan majątkowy spadku. Warto sprawdzić nie tylko aktywa, ale przede wszystkim pasywa – długi, zobowiązania i obciążenia majątku.

W przypadku wątpliwości co do stanu spadku, można złożyć wniosek o sporządzenie spisu inwentarza, który pozwoli na dokładne określenie składu i wartości spadku.

Konsultacja prawna

Ze względu na złożoność procesu i jego nieodwracalne skutki, zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym. Profesjonalna porada może uchronić przed błędami proceduralnymi i pomóc w podjęciu właściwej decyzji.

Pamiętajmy, że odrzucenie spadku jest decyzją nieodwracalną i powinno być poprzedzone dokładną analizą sytuacji oraz konsultacją prawną. Działanie w najlepszym interesie dziecka wymaga rozwagi i przemyślanego podejścia do całej procedury.

Artykuł Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego: kluczowe aspekty prawne pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Taki model podziału opieki nad dzieckiem po rozwodzie jest znany od lat i powszechnie praktykowany w wielu krajach Zachodniej Europy czy w Stanach Zjednoczonych. W Polsce piecza naprzemienna nie doczekała się jeszcze definicji w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, ale nie ma żadnych przeszkód do jej stosowania. Polacy coraz chętniej decydują się na takie rozwiązanie. Coraz częściej też skłaniają się ku niemu sądy rodzinne.

Kiedy sąd orzeka opiekę naprzemienną nad dzieckiem?

Opieka naprzemienna nad dzieckiem najczęściej zostaje orzeczona w czasie sprawy rozwodowej, na mocy art. 58 i art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nimi sąd ma prawo – w przypadku rozstania rodziców – określić sposób sprawowania władzy rodzicielskiej i powierzyć opiekę nad dzieckiem jednemu lub drugiemu z rodziców. Sąd może zatem zadecydować, że dziecko z każdym z rodziców będzie spędzać tyle samo czasu.

O tym, czy opieka naprzemienna znajdzie zastosowanie w określonym przypadku, decyduje wiele czynników, spośród których kluczowym jest dobro dziecka. Mając na względzie tę przesłankę, sąd rozważa każdy przypadek indywidualnie, w pierwszej kolejności biorąc pod uwagę pozostawienie obojgu rodzicom pełnych praw rodzicielskich i możliwości porównywalnego zaangażowania w opiekę nad potomstwem.

Kiedy naprzemienna opieka nad dzieckiem jest niemożliwa?

Na chwilę obecną w polskim ustawodawstwie nie ma wielu jednoznacznych regulacji dotyczących opieki naprzemiennej, np. od jakiego wieku dziecka jest możliwe jej orzeczenie. Sąd ma zawsze na uwadze, że dobru dziecka służy jednakowo silna więź z obojgiem rodziców. W określonych przypadkach może jednak nie zgodzić się na równy podział opieki nad dzieckiem po rozwodzie.

Sąd nie ustanowi opieki naprzemiennej wówczas, gdy:

• pomiędzy rodzicami nie ma porozumienia i nie są w stanie zgodnie współpracować w sprawach swojego dziecka,
• władza rodzicielska jednego z rodziców zostanie ograniczona (np. ze względu na stwierdzoną przemoc w rodzinie),
• rodzice planują po rozwodzie zamieszkać w dużej odległości od siebie, np. w oddalonych o kilka godzin drogi miastach,
• dziecko nie cechuje się odpowiednim stopniem samodzielności (np. jest w wieku niemowlęcym i musi być karmione mlekiem matki).

Opieka naprzemienna a władza rodzicielska

Choć warunkiem ustanowienia po rozwodzie naprzemiennej opieki nad dzieckiem jest pozostawienie obojgu rodzicom pełni władzy rodzicielskiej, te dwie rzeczy nie są ze sobą tożsame. Władza rodzicielska oznacza możliwość decydowania o wszelkich kwestiach dotyczących dziecka i reprezentowania jego interesów. Nie ogranicza się zatem do sprawowania opieki. Jednocześnie rodzic, który zachował pełnię praw rodzicielskich, może – decyzją sądu podyktowaną dobrem małoletniego – widywać dziecko jedynie w weekendy.

Decydując się na naprzemienną opiekę trzeba też pamiętać, że w żadnym momencie nie znosi ona władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. Oznacza to, że w czasie gdy małoletni pozostaje pod wyłączną pieczą matki, nie może ona samodzielnie decydować o istotnych dla niego sprawach, o ile ojciec zachował pełnię władzy rodzicielskiej – i odwrotnie. Dlatego właśnie sąd przyznaje prawo do równego podziału opieki nad dzieckiem po rozwodzie osobom gotowym zachować dobry kontakt i na bieżąco porozumiewać się w kwestiach dotyczących wspólnego potomstwa.

Opieka naprzemienna a alimenty

Jak dotąd nie powstały regulacje prawne dotyczące alimentów przy opiece naprzemiennej. Rodzice, którzy chcą zgodnie dzielić się pieczą nad małoletnim, zwykle są także w stanie porozumieć się w sprawie podziału kosztów jego utrzymania. Jest to nietrudne zwłaszcza wówczas, gdy zarobki obojga utrzymują się na podobnym poziomie. Najczęściej jednak istnieje dysproporcja pomiędzy zdolnościami majątkowymi matki i ojca.

Alimenty mają służyć zaspokojeniu potrzeb dziecka. Jego dobro oznacza m.in. utrzymanie stałej stopy życiowej. Przy dużych różnicach majątkowych pomiędzy rodzicami opieka naprzemienna oznaczałaby, że okresowo potrzeby dziecka zaspokajane byłby w wysokim stopniu, a przez resztę czasu – na zdecydowanie niższym poziomie. Dlatego sąd może wyrównać istniejącą dysproporcję, ustanawiając alimenty, które zamożniejszy z rodziców płacił będzie mniej zamożnemu.

Choć kwestia alimentów przy opiece naprzemiennej obecnie podlega indywidualnym rozstrzygnięciom, ustawodawca reguluje zasady przyznawania świadczenia wychowawczego popularnie nazywanego 500 plus. Gdy dziecko pozostaje pod dzieloną opieką rozwiedzionych rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, każdy z nich otrzymuje po połowie kwoty przysługującego w danym miesiącu świadczenia.

Wady i zalety opieki naprzemiennej

Nie ma idealnego rozwiązania w kwestii sprawowania pieczy nad dzieckiem po rozwodzie rodziców. Opieka naprzemienna także ma swoje minusy. Za wady tego modelu uznaje się fakt, że:

• dziecko nieustannie zmienia miejsce zamieszkania, często spędzając przy tym sporo czasu w podróży, co może być dla niego źródłem stresu,
• rodzice muszą zadbać o to, by dziecko w obu domach miało komplet niezbędnych rzeczy, co generuje podwójne koszty jego utrzymania,
• dziecku może przypaść w udziale rola mediatora w konfliktach rodziców, co odciska negatywne piętno na jego psychice i komplikuje relacje z każdym z opiekunów.

Zarzewiem sporu pomiędzy osobami dzielącymi się po równo opieką nad dzieckiem bywa także kwestia jego adresu zameldowania (każdy obywatel Polski może mieć tylko jeden taki adres). Zamożniejsze rodziny mogą pozwolić sobie na sprawowanie opieki gniazdowej, czyli takiej, w której dziecko pozostaje na stałe pod jednym adresem i do tego domu na zmianę wprowadzają się rodzice. Ten model rozwiązuje także kilka innych problemów. W polskich realiach jest jednak rzadko praktykowany ze względów finansowych.

Choć opieka naprzemienna ma nieco wad, psychologowie zwykle są zdania, że dla dziecka jest to najkorzystniejsze z rozwiązań. Podkreślają w szczególności możliwość zbudowania równie silnej więzi emocjonalnej z każdym z rodziców oraz z pozostałymi członkami rodzin matki i ojca. Według licznych badań osoby wychowane w takim modelu mają wyższą samoocenę i większe poczucie bezpieczeństwa niż innych dzieci z rozbitych rodzin. I wreszcie opieka naprzemienna sprzyja współpracy rodziców i budowaniu ich wspólnej odpowiedzialności za potomstwo.

Artykuł Czym jest opieka naprzemienna? Jak wpływa na kwestię alimentów? pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Różnice między ograniczeniem a pozbawieniem władzy rodzicielskiej

Pozbawienie władzy rodzicielskiej od jej ograniczenia różni się tym, że rodzic pozbawiony tej władzy nie ma prawa podejmować decyzji w sprawie dziecka, podczas gdy ograniczenie władzy rodzicielskiej powoduje zawężenie zakresu podejmowanych decyzji w sprawie dziecka do tych najistotniejszych.

Kto może złożyć wniosek o pozbawienie lub ograniczenie praw rodzicielskich?

Władza rodzicielska może zostać ograniczona po przeprowadzeniu postępowania sądowego. Zainicjowanie sprawy o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej jest możliwe na dwa sposoby:

• na wniosek jednego z rodziców;
• na skutek zawiadomienia sądu rodzinnego przez inne instytucje, np. policję, pracowników MOPs, szkołę.

Powody ograniczenia oraz pozbawienia władzy rodzicielskiej

Ograniczenie władzy rodzicielskiej najczęściej ma miejsce, kiedy rodzice żyją w rozłączeniu, bądź są ze sobą na tyle skonfliktowani, że nie są w stanie wspólnie wykonywać władzy rodzicielskiej i decydować o sprawach dziecka. Jeśli rodzice nie są w stanie współpracować ze sobą i to negatywnie odbija się na zdrowiu i życiu dziecka wówczas, sąd może ograniczyć władzę rodzicielską temu rodzicowi, który swoje obowiązki rodzicielskie zaniedbuje. Ponadto, często podczas sprawy rozwodowej sąd ustala, czy wzajemne stosunki małżonków dają gwarancję właściwego wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi.

Jako adwokat rodzinny (Wrocław) wielokrotnie mogłam zaobserwować rozstrzygnięcia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka. Działo się tak, jeśli rodzice mieliby zamieszkiwać daleko od siebie, a ich wzajemna komunikacja pozostawia wiele do życzenia. Orzekając w tym zakresie sąd ma na uwadze przede wszystkim dobro dziecka. Oceniając sytuację rodzinną dziecka, sąd bierze pod uwagę, w jaki sposób rodzice do tej pory kontaktowali się w sprawach dziecka, czy potrafią się porozumieć w tym zakresie. Jeśli rokowania na przyszłość są dobre, sąd może pozostawić władzę rodzicielską obydwojgu rodzicom. Pozostawia ich przy wszystkich prawach i obowiązkach względem dzieci.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najdalej idącym instrumentem prawnym ingerującym we władzę rodzicielską. Pozbawienie władzy rodzicielskiej następuje w sytuacji, kiedy jeden z rodziców lub obydwoje:

• nadużywają władzy rodzicielskiej;
• rażąco zaniedbują swoje rodzicielskie obowiązki względem dziecka;
• mimo udzielonej pomocy, nie zmieniając swojego postępowania które doprowadziło do umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej;

Ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej nie jest dożywotnie i można wnosić o jej przywrócenie w sytuacji, w której zmienią się okoliczności i ustaną powody dla których władza rodzicielska została ograniczona lub zabrana.

 Zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich – postępowanie

W niektórych sytuacjach, gdy dobro dziecka jest zagrożone przez niewłaściwe zachowanie się rodziców, sąd zgodnie z art.109 Kodeksu rodzinnego może wydać konkretne zarządzenia. Mają one na celu zapewnić dzieciom bezpieczeństwo i należyta opiekę. Sąd może w szczególności:

• zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania. W szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania innych form pracy z rodziną. Ponadto sąd może skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc. Sąd jednocześnie wskazuje sposób kontroli wykonania wydanych zarządzeń;
• określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;
• poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego;
• skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;
• zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Sąd może również powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub innej osobie, albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Jak wygląda postępowanie o ograniczenie / pozbawienie władzy rodzicielskiej?

Ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej jest możliwe po przeprowadzeniu postępowania sądowego. Ograniczenie władzy rodzicielskiej często następuje w sprawie rozwodowej lub w osobnym postępowaniu przed sądem rodzinnym, zainicjowanym w tym celu. Rozpoczęcie sprawy sądowej może nastąpić na skutek działania jednego z rodziców lub z urzędu, jeśli zajdzie podejrzenie, że dany rodzic nie jest w stanie sprostać obowiązkom rodzicielskim. Sąd przeprowadza postępowanie dowodowe, przesłuchuje świadków, powołuje biegłych psychologów lub psychiatrów, itp. Wydając rozstrzygnięcie Sąd zawsze kieruje się dobrem i interesem dziecka. Uwzględnienie interesu rodziców lub jednego z nich kosztem dziecka nie jest możliwe w sprawie o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Ile trwa sprawa o ograniczenie władzy rodzicielskiej?

Czas trwania sprawy sądowej zależy od stopnia zaangażowania stron, ilości przesłuchiwanych świadków i opinii biegłych. Zazwyczaj trwa od kilku do kilkunastu miesięcy.

Alimenty a pozbawienie władzy rodzicielskiej

Często rodzice są zdania, że pozbawienie władzy rodzicielskiej wpływa na obowiązek alimentacyjny. Nic bardziej mylnego, ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma wpływu na zobowiązania alimentacyjne. Niezależnie od tego czy rodzicom przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej czy jest ona ograniczona, ciąży na nich obowiązek utrzymania i wychowania dziecka. Rodzice bez względu na sposób wykonywania władzy rodzicielskiej lub jej brak zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych na rzecz swoich dzieci. Podobnie sytuacja wygląda w zakresie kontaktów rodzica z dzieckiem.

Potrzebujesz pomocy adwokata rodzinnego?

Zastanawiasz się nad możliwością pozbawienia lub ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiemu rodzicowi i potrzebujesz pomocy prawnika?  Zostałeś wezwany do sądu pod groźbą utraty władzy rodzicielskiej nad dzieckiem i poszukujesz pełnomocnika, który będzie Ci towarzyszył podczas sprawy sądowej? Kancelaria Adwokacka Agnieszka Duży specjalizuje się w sprawach rodzinnych, w szczególności w sprawach o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej. Jako adwokat rodzinny z Wrocławia i okolic świadczę pomoc prawną w zakresie reprezentacji przed sądem, jak również udzielam porad prawnych online w sprawach rodzinnych. Zapraszam do kontaktu.

Artykuł Ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.

Ustawowy ustrój majątkowy w małżeństwie

Zgodnie z Ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy pomiędzy osobami, które zawarły małżeństwo, dochodzi do powstania wspólnoty majątkowej. Częścią majątku wspólnego stają się dobra gromadzone od dnia zawarcia małżeństwa, w szczególności:

• dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków,
• dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków,
• środki na rachunkach funduszy emerytalnych każdego z małżonków.

Każdy z małżonków posiada także majątek osobisty, do którego należą:

• przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
• przedmioty uzyskane przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę (chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej),
• przedmioty służące wyłącznie zaspokajaniu osobistych potrzeb.

Każdy z małżonków ma takie same prawa do dóbr należących do majątku wspólnego, co w praktyce oznacza, że:

• muszą razem podejmować decyzje dotyczące wydatkowania wspólnych środków,
• nie mogą bez zgody małżonka zbywać wspólnych dóbr,
• wspólnie ponoszą odpowiedzialność za zaciągane w trakcie małżeństwa zobowiązania.

Powyższe zasady nie dotyczą majątków osobistych małżonków.

Czemu służy intercyza małżeńska?

Choć większość osób wie, co to jest intercyza, nie wszyscy zdają sobie sprawę, jaki sens ma jej zawarcie. W obiegowej opinii to dokument, który ma chronić interesy bogatszego z małżonków na wypadek rozwodu. Dlatego przez wiele lat idea rozdzielności majątkowej wywoływała negatywne skojarzenia. Obecnie na spisanie intercyzy decyduje się coraz więcej małżeństw, dostrzegając wymierne korzyści takiego rozwiązania.

W dzisiejszych czasach, kiedy wiele osób prowadzi własne firmy, intercyza małżeńska pozwala na:

• zabezpieczenie rodziny na wypadek problemów finansowych jednego z małżonków – jeśli jego kontrahenci zostaną poinformowani o rozdzielności majątkowej z chwilą podpisania umów, nie będą mogli dochodzić ewentualnych wierzytelności od żony lub męża,
• swobodne dysponowanie swoją częścią majątku (bez każdorazowej zgody małżonka), co ułatwia wdrażanie decyzji finansowych podejmowanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy jedynym minusem rozdzielności majątkowej z małżonkiem jest brak możliwości wspólnego rozliczenia podatku dochodowego. Może to być niekorzystne w przypadku małżeństw z dużą dysproporcją w osiąganych dochodach.

Rodzaje intercyzy małżeńskiej

Pojęcie intercyzy małżeńskiej kojarzy się najczęściej z rozdzielnością majątkową. W praktyce jednak jest nią każda umowa majątkowa małżeńska. Istnieje kilka rodzajów intercyzy:

• ustanowienie rozdzielności majątkowej (pełnej lub z wyrównaniem dorobków),
• rozszerzenie wspólności ustawowej,
• ograniczenie wspólności ustawowej,
• przywrócenie wspólności majątkowej.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej przed zawarciem małżeństwa skutkuje tym, że każdy z małżonków posiada własny majątek (nabyty przed zawarciem małżeństwa i w czasie jego trwania) i samodzielnie nim zarządza. Wówczas w ogóle nie dochodzi do powstania majątku wspólnego, a małżonkowie są odrębnymi pomiotami z punktu widzenia prawa majątkowego. Ustalenie rozdzielności majątkowej w czasie małżeństwa jest zaś równoznaczne z notarialnym podziałem majątku wspólnego. W przypadku zawarcia intercyzy z wyrównaniem dorobków temu z małżonków, którego dorobek będzie mniejszy (np. w chwili rozwodu) przysługuje prawo dochodzenia części majątku drugiej osoby. Taka umowa ma na celu ochronę interesów tego z małżonków, który na skutek wykonywania obowiązków rodzinnych (np. opieki nad dziećmi) lub innych okoliczności (np. stanu zdrowia) nie mógł powiększać swojego majątku w czasie trwania małżeństwa.

Rozszerzenie wspólności ustawowej dotyczy dóbr, które zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym stanowią majątek osobisty małżonków. Są to przedmioty pozyskane przed powstaniem wspólności ustawowej, a także nabyte już w trakcie małżeństwa wierzytelności, nagrody, odszkodowania, prawa autorskie itp. Przykładem tego rodzaju intercyzy jest włączenie darowizny do majątku wspólnego. Ograniczenie wspólności ustawowej polega na wyłączeniu z majątku wspólnego niektórych jego składników, np. przyznanie jednemu z małżonków wyłącznych praw do zakupionego ze wspólnych środków samochodu. Umowę małżeńską przywracającą wspólność majątkową małżonkowie mogą zaś zawrzeć po to, by znieść wcześniej uzgodnioną rozdzielność.

Intercyza a dziedziczenie

Zawarte przez małżeństwo umowy majątkowe nie są brane pod uwagę przy rozpatrywaniu spraw spadkowych w przypadku śmierci jednego z małżonków. W zależności od sytuacji drugi z nich posiada prawo do dziedziczenia na mocy przepisów prawa spadkowego (wraz z dziećmi zmarłego małżonek dziedziczy w pierwszej grupie spadkowej; każdemu przypadają równe części majątku, przy czym małżonkowi przysługuje nie mniej niż ¼ spadku) lub pozostawionego przez zmarłego testamentu.

Intercyza a zobowiązania finansowe

Umowa majątkowa małżeńska nie powoduje także żadnych skutków wobec zobowiązań finansowych powstałych przed jej zawarciem. Zgodnie z przepisami, długi jednej z osób jakie powstały przed wstąpieniem w związek małżeński, ciążą wyłącznie na niej (np. komornik nie ma prawa zająć pensji męża, chcąc wyegzekwować zobowiązania żony sprzed okresu istnienia majątku wspólnego). Z kolei kredyt zaciągnięty w czasie istnienia wspólności ustawowej pozostaje wspólnym zobowiązaniem małżonków nawet wówczas, gdy podpiszą umowę o rozdzielności majątkowej.

Ile kosztuje intercyza małżeńska?

Koszt zawarcia intercyzy zależy od momentu, w którym zostaje ona spisana. Jeśli na uzgodnienie rozdzielności majątkowej decyduje się para planująca małżeństwo, opłata wyniesie około 550 zł (razem z VAT i podatkiem od czynności cywilnoprawnej). To, ile kosztuje intercyza małżeńska, zależy od wartości przedmiotu sprawy (np. dzielonego majątku wspólnego). Stawki taksy notarialnej regulowane są rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku.

Artykuł Co to jest intercyza i jak zmienia sytuację majątkową małżeństwa? pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Wrocław.